លោកបណ្ឌិត ញិល រដ្ឋា អ្នកជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ បានលើកឡើងថា ការចូលជាសមាជិកអាស៊ាន បានជួយកម្ពុជាឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់ និងចាកចេញពីភាពឯកោរ។ តាមរយៈយន្តការនេះ កម្ពុជា ក៏ទទួលបានផលប្រយោជន៍ខាងសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម ការទាក់ទាញវិនិយោគិនដោយផ្ទាល់ផងដែរ តែយ៉ាងណាយន្តការអាស៊ានសម្រាប់ដោះស្រាយជម្លោះកម្ពុជាថៃ ហាក់មិនមានគោលដៅច្បាស់លាស់។ សម្រាប់អ្នកជំនាញរូបនេះ ការធ្វើកំណែទម្រង់អាស៊ានហាក់មានភាពលំបាក ព្រោះអាស៊ានផ្តោតលើសេដ្ឋកិច្ច និងកាទូតជាសំខាន់ តែយ៉ាងណាលោកយល់ថា អាស៊ានគួរតែធ្វើកំណែទម្រង់លុបគោលការណ៍កុងសង់ស៊ីស ពង្រឹងតួនាទីអគ្គលេខាធិការអាស៊ាន និងបង្កើតយន្តការដោះស្រាយវិវាទក្នុងតំបន់ តែយ៉ាងណាដើម្បីអាចកែប្រែបានលុះត្រាតែកែជាប្រព័ន្ធតាមប្រទេសនីមួយៗ។
ជាមួយគ្នានេះ លោក ឱក សេរី សោភក្តិ៍ ទីប្រឹក្សាឯករាជ្យ និងជាអ្នកជំនាញអភិបាលកិច្ចល្អ កត់សម្គាល់ឃើញថា តាមរយៈភាពជាសមាជិករបស់អាស៊ាន កម្ពុជា បានទាញផលប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើន ជាពិសេសវិនិយោគិន វិស័យឯកជន និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល ក៏ដូចជាការបញ្ជូនសិស្សនិស្សិតទៅសិក្សានៅបណ្ដាប្រទេសអាស៊ានជាដើម។ តែយ៉ាងណាអ្នកជំនាញបានសង្កត់ធ្ងន់ថា គោលការណ៍មិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់អាស៊ាន កំពុងក្លាយជាខ្នោះឃ្នាង ដែលធ្វើឱ្យការដោះស្រាយជម្លោះរវាងសមាជិក និងសមាជិកមិនមានប្រសិទ្ធភាព។ យ៉ាងណាមិញអ្នកជំនាញរូបនេះយល់ឃើញថា អាស៊ានគួរកែទម្រង់លើ៤យន្តការសំខាន់ៗរួមមាន ត្រួតពិនិត្យលើយន្តការ ឬធម្មនុញ្ញណា ដែលមិនដំណើរការ, យន្តការដោះស្រាយជម្លោះ និងដាក់ទោសទណ្ឌភ្លាមៗ, យន្តការឃ្លាំមើលសភាពការណ៍ប្រទេសជាសមាជិកហើយអន្តរាគមន៍ភ្លាមៗនៅពេលមានអ្វីមួយមិនស្រួលកើនឡើង និងយន្តការកិច្ចព្រមព្រៀងរក្សាសន្តិភាពស៊ីជម្រៅរវាងសមាជិកដោយមានការចូលរួមទទួលស្គាល់ពីភាគីទី៣។
អត្ថបទគួរអាន
ដោយឡែក លោកមេធាវី សុខ សំអឿន ប្រធានក្រុមអ្នកច្បាប់ និងទីប្រឹក្សាអមរិន្ទ យល់ឃើញថា បើប្រៀបធៀបអាស៊ានជាមួយសហគមន៍អឺរ៉ុប គឺនៅខុសគ្នាឆ្ងាយណាស់ ដោយសារអឺរ៉ុបមានរហូតដល់តុលាការសិទ្ធិមនុស្ស ដែលអាចសម្រេច និងបង្គាប់ឱ្យប្រទេសជាសមាជិកគោរពតាមការសម្រេចរបស់តុលាការបាន ចំណែកអាស៊ានមិនទាន់មាននៅឡើយនោះទេ គឺសព្វថ្ងៃគ្រាន់តែដើរតួរសម្របសម្រួលផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចតែប៉ុណ្ណោះ ហើយក៏មិនមានកម្លាំងបង្ខំឱ្យសមាជិករបស់ខ្លួនត្រូវតែគោរពតាមនោះដែរ។ បើតាមអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់រូបនេះ អាស៊ានគួរតែពង្រឹងផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចឱ្យបានច្រើនជាងនេះ ហើយត្រូវមានប្រទេសណាមួយហ៊ានចំណាយច្រើន ដើម្បីជួយដល់សមាជិកដទៃ ដើម្បីពង្រឹងឥទ្ធិពលអាស៊ានលើសមាជិករបស់ខ្លួន។ អ្នកជំនាញរូបនេះបានចោទជាសំណួរថា តើប្រទេសណាមួយ ដែលហ៊ានចេញមុខធ្វើជាបងធំរបស់អាស៊ាន?
ជាមួយគ្នានេះ ឯកឧត្តម ប្រាក់ សុខុន រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ បានគូសបញ្ជាក់ថា អាស៊ានបានដើរតួជាវេទិកាមួយ ដែលមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់កម្ពុជា ដើម្បីជំរុញការអភិវឌ្ឍជាតិ និងបង្កើនសំឡេងរបស់កម្ពុជា នៅលើឆាកតំបន់ និងពិភពលោក។ ប្រមុខការទូតរូបនេះបានបន្តទៀតថា តាមរយៈការចូលជាសមាជិកអាស៊ានក្នុងរយៈពេល២៧ឆ្នាំកន្លងមកនេះ កម្ពុជាទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនដូចជា ពង្រីកកាលានុវត្តភាពពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគ បង្កើនការតភ្ជាប់តំបន់ ពង្រឹងភាពធន់ នៃខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ បង្រួមគម្លាតអភិវឌ្ឍន៍ ព្រមទាំងជំរុញភាពជឿនលឿនផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្របច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍ជាដើម។
បើតាមការគូសបញ្ជាក់របស់រដមន្ត្រីការបរទេសកម្ពុជា ធម្មនុញ្ញអាស៊ានតម្រូវឱ្យប្រទេសជាសមាជិកត្រូវគោរពអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីគ្នា មិនប្រើប្រាស់កម្លាំង ដើម្បីគំរាមកំហែង និងដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធីស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ ឯកឧត្តមសង្កត់ធ្ងន់ថា ក្នុងនាមជាគ្រួសាររួមគ្នាមួយ ត្រូវតែបន្តប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ទាំងនេះ និងជ្រើសរើសផ្លូវសន្តិភាពជាជាងជម្លោះ ដើម្បីអាចរួមរស់ជាមួយគ្នាដោយសន្តិភាព និងកសាងតំបន់មួយដែលកំណត់ដោយកិច្ចសន្ទនា កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងការជឿទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក។៕
អត្ថបទ៖ ជា ម៉ារ៉ា
